Το 1979 και η Δεύτερη Πετρελαϊκή Κρίση: Το Σοκ που Άλλαξε τον Κόσμο και Επηρέασε την Ελλάδα

Η δεύτερη πετρελαϊκή κρίση του 1979, γνωστή και ως πετρελαϊκό σοκ του 1979, σηματοδότησε μια από τις πιο σημαντικές ενεργειακές αναταραχές της σύγχρονης ιστορίας. Η κρίση ξεκίνησε με την Ιρανική Επανάσταση, η οποία προκάλεσε δραστική πτώση της παραγωγής πετρελαίου. Αν και η παγκόσμια προσφορά μειώθηκε μόνο κατά 4%, η αντίδραση των αγορών ήταν άμεση και βίαιη: η τιμή του αργού πετρελαίου υπερδιπλασιάστηκε σε 12 μήνες, φτάνοντας τα 39,50 δολάρια ανά βαρέλι. Αυτή η ξαφνική αύξηση οδήγησε σε ελλείψεις καυσίμων και μεγάλες ουρές στα βενζινάδικα σε όλο τον δυτικό κόσμο, θυμίζοντας την προηγούμενη κρίση του 1973.

Η Ιρανική Επανάσταση ήταν ο κύριος πυρήνας της κρίσης. Τον Νοέμβριο του 1978, μια μαζική απεργία 37.000 εργατών στα διυλιστήρια πετρελαίου του Ιράν μείωσε την ημερήσια παραγωγή από 6 εκατομμύρια βαρέλια σε μόλις 1,5 εκατομμύρια. Ο Σάχης Μοχαμάντ Ρεζά Παχλαβί εγκατέλειψε τη χώρα τον Ιανουάριο του 1979, και ο Αγιατολάχ Χομεϊνί ανέλαβε την εξουσία. Αν και η παραγωγή επανήλθε προσωρινά σε κανονικά επίπεδα, η νέα κυβέρνηση διατήρησε ασυνεπή και χαμηλότερη παραγωγή, διατηρώντας τις τιμές σε υψηλά επίπεδα. Η κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω το 1980 με την έναρξη του πολέμου Ιράν-Ιράκ, ο οποίος μείωσε δραστικά την παραγωγή και στις δύο χώρες, προκαλώντας παγκόσμια οικονομική ύφεση.

Οι επιπτώσεις της κρίσης ήταν ευρείας κλίμακας. Παγκοσμίως, οδήγησε σε στασιμότητα πληθωρισμού – συνδυασμό στάσιμης οικονομικής ανάπτυξης και υψηλού πληθωρισμού. Οι δυτικές χώρες αναγκάστηκαν να στραφούν προς τεχνολογίες εξοικονόμησης ενέργειας και να αναθεωρήσουν την εξάρτησή τους από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής. Παράλληλα, ορισμένες χώρες επωφελήθηκαν: τα μέλη του ΟΠΕΚ πραγματοποίησαν ρεκόρ κερδών, ενώ η Σοβιετική Ένωση έγινε ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον κόσμο. Η παραγωγή από τη Βόρεια Θάλασσα, την Αλάσκα, το Μεξικό, τη Νιγηρία και τη Βενεζουέλα πλημμύρισε την αγορά στα επόμενα χρόνια, αλλά οι τιμές δεν επέστρεψαν στα προ-κρίσης επίπεδα μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980.

Στην Ελλάδα, η κυβέρνηση Γεωργίου Ράλλη (Μάιος 1980 – Οκτώβριος 1981) αντιμετώπισε άμεσα τις συνέπειες της κρίσης. Η δεύτερη συνεχόμενη πετρελαϊκή κρίση, που ξέσπασε το 1979 και οξύνθηκε από τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ, προκάλεσε παγκόσμιες πληθωριστικές πιέσεις που χτύπησαν σκληρά την ελληνική οικονομία. Ο Ξενοφών Ζολώτας, Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας, επεσήμανε πρώτος το φαινόμενο του στασιμοπληθωρισμού: μειωμένο ΑΕΠ κατά 1,6% και επιταχυνόμενος πληθωρισμός που έφτασε το 24,5% – το υψηλότερο ποσοστό στη σύγχρονη ιστορία της χώρας. Αυτές οι οικονομικές δυσκολίες, σε συνδυασμό με κοινωνικές αναταραχές όπως τα επεισόδια στην επέτειο του Πολυτεχνείου και διαδηλώσεις για την επάνοδο της Ελλάδας στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ, οδήγησαν στην ήττα της κυβέρνησης Ράλλη στις εκλογές του Οκτωβρίου 1981.